Ακούγοντας τη λέξη ψυχοθεραπεία πολύ άνθρωποι συνειρμικά σκέφτονται την ψυχική ασθένεια. Κάνουν όμως ψυχοθεραπεία μόνο οι άνθρωποι που πάσχουν από κάποια ψυχική διαταραχή; Η απάντηση είναι φυσικά όχι, αν και δυστυχώς ακόμη υπάρχει στην ελληνική κοινωνία το στίγμα για όσους επισκέπτονται ψυχολόγο. Γιατί να ξεκινήσει όμως κάποιος ψυχοθεραπεία και τι θα επιτύχει μ’ αυτή;
Πριν απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα θα πρέπει να δώσουμε ένα σύντομο ορισμό της ψυχοθεραπείας. Ψυχοθεραπεία είναι μία διαδικασία αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε δύο μέρη, κάθε μέρος συνήθως αποτελείται από ένα άτομο (θεραπευτής – θεραπευόμενος), μερικές φορές όμως και από περισσότερα, όταν πρόκειται για ζεύγος, ομάδα ή οικογένεια. Πρόκειται για μια θεραπεία συνεργασίας που στηρίζεται στην επικοινωνία, την αυθεντικότητα, την εμπιστοσύνη και την αναπτυσσόμενη σχέση των μερών.
Όταν λοιπόν ένας άνθρωπος αναρωτιέται αν θα πρέπει να αναζητήσει βοήθεια από έναν ψυχολόγο, το πιθανότερο είναι ότι την χρειάζεται. Aκόμη και αν ο ίδιος δεν έχει προσδιορίσει τα αιτία που τον οδηγούν σ’ αυτόν, η διερεύνησή τους και η κατανόηση του ‘’γιατί αισθανόμαι έτσι’’ είναι ένα κομμάτι της ψυχοθεραπευτικής εργασίας.
Ο πιο συνήθης λόγος για τον οποίο κανείς προσέρχεται για ψυχοθεραπεία αποτελεί η ανάγκη να ξεπεραστούν κάποια προβλήματα που μας ταλαιπωρούν στην καθημερινότητα, όπως για παράδειγμα το άγχος, ανασφάλειες, φοβίες, αίσθημα ανηδονίας, θλίψη ή/και γενικότερα σωματικά συμπτώματα (λ.χ. πονοκέφαλοι, ζαλάδες, κόπωση, κ.α.), όταν έχει αποκλειστεί η ιατρική αιτία, που μας κρατάνε πίσω από το να βιώσουμε τη ζωή μας ικανοποιητικά. Μέσω της ψυχοθεραπείας λοιπόν, μας δίνεται η δυνατότητα να αναγνωρίσουμε τις ανάγκες μας και να τις ιεραρχήσουμε, μαθαίνοντας παράλληλα τρόπους να διεκδικούμε. Η διαδικασία αυτή βοηθάει στο να αναπτύξουμε την αυτοεικόνα μας, μέσω της ανάλυσης των πρώιμων αλληλεπιδράσεών μας, να ενισχύσουμε την αυτοεκτίμησή μας και να έχουμε περισσότερη δύναμη να διαχειριστούμε τις απαιτήσεις της καθημερινότητας αλλά και να απολαύσουμε την ζωή μας.
Από την άλλοι πλευρά στο γραφείο του ψυχολόγου φθάνουν άνθρωποι που αναφέρουν ότι δεν έχουν κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα, αλλά θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους. Στην ουσία, ένα σημαντικός στόχος της ψυχοθεραπείας είναι να αυξηθεί η γνώση σχετικά με τα ασυνείδητα κίνητρα της συμπεριφοράς μας. Ο αναστοχασμός και η ενδοσκόπηση αυξάνουν μαζί με τη γνώση και το νόημα της ζωής. Η Αρχαία Ελληνική φιλοσοφία αναφέρει: ‘’βίος μη γνωτός, ου βιωτός’’, δηλαδή είναι σαν να μη ζεις αν δεν καταλαβαίνεις τον εαυτό σου και τον κόσμο γύρω σου. Η ψυχοθεραπεία προσφέρει αυτογνωσία και μια απελευθέρωση –ως ένα βαθμό τουλάχιστον- από τις δυσάρεστες επιπτώσεις των απωθημένων εσωτερικών συγκρούσεων. Αυτή η κατανόηση δίνει ώθηση για την ανάληψη της ευθύνης των πράξεων και την διερεύνηση και αξιοποίηση των επιλογών μας.
Ένας άλλος βασικός λόγος για τον οποίο επισκέπτεται κανείς τον ψυχοθεραπευτή είναι η βελτίωση των σχέσεων του (διαπροσωπικές, οικογενειακές, επαγγελματικές). Μέσω της ψυχοθεραπείας αναγνωρίζουμε τις αδυναμίες μας στο πλαίσιο των σχέσεων, τα μοτίβα συμπεριφοράς μας και τις αντιδράσεις των άλλων ανθρώπων γύρω μας (δράση-αντίδραση), ενώ παύουμε να ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των άλλων με βάση τις δικές μας ανησυχίες. Σχετιζόμαστε με μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και κατανόηση, μοιραζόμαστε με λιγότερο φόβο τα συναισθήματα μας, με αποτέλεσμα να είμαστε πιο δοτικοί και ουσιαστικοί. Έτσι, μαθαίνουμε να εκφράζουμε τις ανάγκες μας, να αναζητούμε υγιείς τρόπους να τις ικανοποιήσουμε, αλλά παράλληλα να θέτουμε και τα προσωπικά μας όρια στους άλλους.
Τελικά ο άνθρωπός που θέτει το εαυτό του προς ψυχοθεραπεία δεν προσδιορίζεται ως άνθρωπος με δυσκολίες, καθότι δυσκολίες έχουμε όλοι μας, αλλά ως άνθρωπος που έχει θάρρος να δει το παρελθόν του, δύναμη να συνειδητοποιήσει το παρόν, να αναγνωρίσει και να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες του, καθώς και θέληση να βγει από τη βολή του (comfort zone) και να παλέψει για την ποιότητα της ζωή του.
Συμπερασματικά, δεν υπάρχει μόνο ένας απλός λόγος για να ξεκινήσει κάποιος ψυχοθεραπεία, ούτε υπάρχει ο σωστός χρόνος ή κατάλληλη ηλικία. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί λόγοι για τον καθένα, άλλα ο κοινός τόπος βρίσκεται στη βούληση για εξέλιξη και αλλαγή…
Το ταξίδι της ψυχοθεραπείας σας περιμένει!
Τούτη είναι ελπίδα του ταξιδευτή: να βρει στα πέρατα της γης τις εικόνες που εκφράζουν την ψυχή του και τον βοηθούν να σώσει και να σωθεί. Όσο ταξιδεύω, νιώθω όλο και πιο πολύ ότι το ταξίδι είναι για µένα ανάγκη ελευτερίας.
Νίκος Καζαντζάκης